Per momentin kam ne duar librin “Outliers” nga Malcom Gladwell, i cili analizon njerezit te cilet i quajme “te suksesshem” dhe shpjegon rrethanat se si jane bere te tille. Libri eshte teper interesant per menyren jo-konvencionale se si e trajton temen e suksesit, inteligjences, etj. Nder to, nje nga gjerat kyce qe ndikon ne [...]
Tek po lexoja Reuters, rastesisht hasa ne blogun e Felix Salmon. Kam lexuar edhe nja 2-3 artikuj te tjere nga Felix-i, dhe gjithmone kap nje kend interesant. Artikulli i meposhtem bene pyetje interesante persa i perket “kissing & telling” (te tradhetosh dhe tregosh). Po e perkthej me poshte:
“Ekonomia e tradhetise dhe kallezimit”
Tashme qe ka dale ne drite qe Tiger Woods ka pasur mardhenie jashte martese, pse duhet te pagoj miljona dollare, per te blere heshtjen e grave me te cilat ka pasur mardhenie?
Sa me e larte eshte kostoja marzhinale e publikimit te detajeve, sesa kostoja fillestare e daljes sheshit te tradhetise?
Me cfare metodash e ka llogaritur Tiger (dhe avokatet e tije) shumen e parave prej 55 miljon qe do i japi gruas se tij qe ajo te vazhdoj martesen edhe 2 vjet te tjera? Pse jo $41 apo $78?
Cfare mekanizmi ben qe sapo te dali e para e te kallezoj, menjehere te dalin edhe te tjerat? Cfare i ben njerez te nje magnitudi si Tiger te shkojne me vajza qe takojne neper bare, dhe te ndjehen te sigurte qe keto vazja nuk do shesin detajet e seksit per miljona dollare ose te kerkojne shperblim per te mbajtur gojen mbyllur? Dhe mos ndoshta ka ndonje rregull per vajzat nga Las Vegas qe nuk duhet te jene te parat qe hapin gojen per tradheti, por nuk ka problem te jene e treta apo e katerta? Apo mos ndoshta shitja e detajeve behet me e thjeshte kur “porta eshte hapur” dhe media vershon drejt burimeve me detaje?
Pastaj vijojne dhe revistat: per cfare paguajne me shume, per lajmin e pare te tradhetise, apo per seksin e detajuar te nje tradhetie te trete apo te kartert? Apo mos ndoshta urija e mediave per me shume eshte ajo qe i rrit cmimin historive te mevoneshme?
Sipas revistes amerikane “Psikologjia Sot” ne vitin 2008 jane botuar 4000 libra mbi temen e lumturise. Ndersa ne vitin 2000, vetem 50. Pra, nje rritje prej 790%.
Shpesh here mendoj se cfare do te thote “lumturi” per mua. Kam pasur fatin e mire te arrij te bej punen qe kam enderruar, por ndodh ndonjehere qe nuk ndjehem i kompletuar. Sidoqofte, kjo ndjenje nuk eshte e izoluar thjeshte tek une. Nje sondazh i kryer nga ekonomistet Betsey Stevenson dhe Justin Wolfers arriti ne perfundimin se pas 3 dekadave rritje ekonomike ne Amerike, njerezit nuk ndjehen me te kenaqur se me pare. Ne fakt, niveli i lumturise qe ndjejne qytetaret Evropian eshte gjithnje ne rritje, ndersa ne popullaten Amerikane po ndodh e kunderta. Grate Amerikane kane qene me te lumtura ne vitin 1972 sesa jane sot, pas revolucionit feminist te viteve 70-80.
Gjithnje me kane bezdisur ekskursionet e punes e ushtrimet idjoteske me qellim qe te rrisin moralin e ekipit. Ne nje nga ushtrimet qe kane per qellim te rrisin besimin ndaj njeri-tjetrit, duhet te mbanim ne shpatulla nje nga koleget e te ecnim nja 50 metra. Rezultati? Teknikisht duhet te rritej komraderia midis nesh, ..faktikisht, m’ka dhembur shpatulla per nja 2 ore.
Nje artikull mbi kete teme ne revisten Newsweek ben nje pohim interesant: “Shpesh here, sa me e keqe te jete gjendja, aq me shume na kerkohet te ndjehemi te kenaqur. Sa me shume punetore u hoqen nga puna gjate viteve 80-90, aq me popullore u bene fjalimet moral-ngritese dhe konsulentet e Burimeve Njerzore.” Artikulli nxjerr ne pah qe kjo kembengulje ndaj te parit te gjerave me sy pozitiv na eshte kthyer ne optimizem te verber. Eshte kthyer ne nje vete-hipnotizim qe na verbon nga realiteti. Jemi stervitur tashme te mendojme se cdo gje arrihet thjesht duke e synuar, dhe kjo na ka bere te synojme per cdo gje. Prandaj dhe shpesh deziluzjonohemi kur nuk ja arrijme dickaje dhe i veme fajin vetes qe dikush tjeter ja arriti e ne jo — kujto heren e fundit qe ke menduar: “…pse cfare ka ai/ajo me shume se une?!”
Realiteti eshte qe jo te gjithe do behemi presidente, apo CEO apo astronaute. Nuk jemi te prere nga i njejti stof. Prandaj edhe kam filluar te rivleresoj se cfare do te thote lumturi per mua.
Kush ka Facebook, besoj se do kete vene re reklamat e vogla per lojrat Farmville ose Mafia Wars. Farmville eshte nje loje sociale qe te lejon te krijosh fermen tende. Te mbjelesh fruta e perime, te blesh kafshe shtepiake, te mjelesh qumesht nga lopet e fermes e t’ua shesesh produktet lojtareve te tjere ne Facebook per para virtuale. Keto para virtuale i perdor per te zgjeruar fermen. E gjithe kjo behet virtualisht, dhe eshte e gjitha falas.
Sidoqofte, per ata qe duan te ndertojne fermen shpejt, mund te paguajne rreth $10 real dhe t’i shkembejne per rreth 1000 monedha virtuale, te cilat mund ti perdorin per te blere me shume rrenje pemesh frutore .. etj. Vetem vjet, Zynga, kompania qe ka bere lojen Farmville kishte rreth $100 miljon te ardhura nga keto mikrotranzaksione, ku publiku shpenzon para reale per te ndertuar dicka virtuale.
Deri dje, tranzaksione te tilla mund te beheshin vetem nepermjet kompjuterit, ndersa me leshimin e OS 3 per Iphone, tani mund te blesh monedha virtuale per lojra si Farmville, direkt nga celulari. Mendohet qe gjat 18 muajve te ardhshem, lojra te tilla do behen mjetet kryesore argetuese per Evropen dhe Ameriken.
Farmville luhet nga 2 miljon njerez cdo dite.
Kam pershtypjen se ky lloj tranzaksioni do filloj te perdoret edhe ne lojrat jashte internetit, si psh Xbox apo Playstation. Personazhin kryesor te lojes mund ta pajisesh me cdo mjet apo veshje per nje shume fare te vogel ..psh, nje revolver 0.99 cent. Sidoqofte ky eshte thjesht parashikimi im, te shohim c’do sjelle e ardhmja.
Qyteti i Milwaukee ne shtetin Wisconsin the USA ka 30 vjet qe lufton shtatzanine nder adoleshentet. Disa fushata kane pasur sukses, disa te tjera jo. Kjo e fundit (ketu poshte) jo vetem qe ka patur sukses por brenda nje kohe te shkurter ka ndikuar ne renien e rasteve te shtatzanise me 10%.
Ideja eshte shume e thjeshte. Ata qe jane prinder e kane te qarte qe nje foshnje vetem ha e del jasht. Prandaj ku ka menyre me te mire per tu treguar adoleshenteve se c’i pret pervec se nje pampersi plot me m…?!
Reklama si kjo ketu u vune ne cdo stacion autobuzi shkolle, qe sa me shume nxenes te kene mundesine ta shohin.
Arsyeja pse marketingu me pelqen shume, eshte sepse jam krejtesisht i dhene pas studimit te psikologjise konsumatore. Ne fakt, pjesa me interesante e punes eshte kur ulem pas xhamit pasqyre edhe vezhgoj se si rreagojne konsumatoret ndaj stimujve te ndryshem.
Nje nga aspektet e cuditshme te psikologjise njerezore eshte se na pelqejne gjerat e pakapshme. Per shembull, arsyeja pse nje cante Louis Vuitton me vlere $5000 na pelqen me shume se nje cante qe kushton $25 eshte thjeshte sepse eshte veshtire per ta blere …dhe kur e blejme, bindim veten qe canta LV eshte me mire se ato te lirat sepse na eshte dashur shume kohe e mund per te ruajtur parat e duhura per ta blere. Te njejten llogjike perdorim edhe kur zgjedhim njerezit qe duam.
Per ta ilustruar po jap nje shembull nga nje studim i bere nga dy psikolog rreth viteve ‘50 ku donin te shikonin se cfare i ben njerezit te veprojne ndryshe nga cfare mendojne. Studimi eshte i thjeshte: dy grupeve te ndryshme njerezish iu dha e njejta gje krejtesisht e merzitshme per t’u bere, duke u thene paraprakisht qe do benin dicka teper interesante. Njerit grup iu dha $20 per te bere projektin e merzitshem, kurse grupit tjeter iu dha vetem $1. Ne fund te eksperimentit, te dy grupet duhet te tregonin se c’mendonin per projektin qe kishin bere.
Rezultati ishte qe grupi i cili ishte paguar $1 tha se projekti ishte interesant. Ndersa grupi i paguar $20 tha qe projekti ishte i merzitshem. Ndryshimi midis dy grupeve ishte se grupi $1 kishte bindur veten qe projekti ishte interesant sepse nuk mund te llogjikonin dot qe kishin harxhuar nje kohe te kosiderueshme me dicka te merzitshme vetem per $1.
Dan Ariely (nje nga social-ekonomistet e mi te preferuar) perdor eksperimentin e mesiperm per te sugjeruar se e njejta llogjike eshte ajo qe na ben te pelqejme gjerat per te cilat punojme shume per t’i marre — pavaresisht nese eshte zgjedhje racionale apo jo. Sa me shume mundohemi te bejme tonin dike, aq me shume na pelqen ky person sepse arsyetojme me veten qe po t’mos ja vlente ky njeri, nuk do harxhonim kaq shume energji apo kohe kundrejt tij/saj.
Prandaj, kur dilni me njerez qe doni t’i beni per vete, lerini t’pagojne. Mos i telefononi, e lerini ata t’ju telefonojne ju. Sa me shume energji harxhojne te tjeret per t’ju pasur prane, aq me shume do te bindin veten qe ju duan.
p.s: ..te njejten llogjike perdori vodka “Grey Goose” kur hyri ne treg — sot korr frytet e suksesit.
Dy here kam mbyllur llogarin time ne Facebook. Te dyja heret e mbylla sepse u ndjeva i lodhur me falsitetin e jetes sociale virtuale qe krijon kjo faqje. Sigurisht, si shume te tjere nuk pata forcen (ndoshta edhe alternative me te mire) per ta lene fare. Cdo dite vazhdoj rutinen time te te zgjuarit ne mengjes, hapjes se faqjes per te pare nese me ka shkruar dikush. Shoh shkarazi ne faqjen qendrore se cfare kane shkruar “miqte” e mi tek faqjet e “miqve” te tyre. Shfletoj fotografi te panjohurish me nje intensitet sikur nga momenti ne moment pres te me paraqitet ndonje fytyre te cilen nuk e kam pare prej dekadash. Shkembej mesazhe te ndjekura me nje “hahaha” apo “:(” per t’i bere te qarte bashkebiseduesit se si duhet t’i percjell mesazhet e mija – pavaresisht se mimika e fytyres time ka disa ore qe ka ngrire ne nje forme midis shlodhjes dhe merzise qe shoqeron te ndenjurin ulur per nje kohe te gjate.
Besoj se pershkrimi i mesiperm eshte pak a shume i njejte per secilin nga ne qe ben pjese ne komunitetet “sociale” virtuale. Ajo cka eshte ironike me termin “komunitet social” eshte se i gjithe ky socializim intensiv qe merr nje pjese te mire te dites time, behet ne vetmi! Per momentin kam rreth 80 “miq” virtual. Ne profilin e meparshem kisha rreth 140 “miq.” Realisht, nuk kam me shume se 5-6 njerez me te cilet shoqerohem, flas e telefonohem; pra vertet socializohem.
Nje studim i koheve te fundit nga Universiteti i Stanfordid rreth lojerave “sociale” online si World of Warcraft, vuri ne dukje qe “komunitetet” virtuale nuk mund te quhen komunitete sociale. Pavaresisht se keto komunitete mundohen te krijojne nje lloj shoqerie virtuale, miqte ne boten virtuale kane kuptim tjeter nga miqte ne realitet. Miqte ne Facebook jane thjeshte nje audience, te cilet i perdorim si baze per te hedhur themelet e personazhit tone virtual. Pra relatat qe krijojme me “miqte” virtual nuk jane marrdhenie por thjesht reflektim i njeanshem – pak a shume si pellgu i ujit qe reflekton fytyren e Narcisit.
Do jete interesante te shohim si do influencohen markat nga dinamikat e reja qe krijojne komunitetet virtuale. Akoma me interesante do jete si do perdoret ky narsicizmi yne (qe ushqehet nga komunitetet virtuale) per te na shitur produkte.
Qe kur kam zbuluar FSC (Fox Soccer Channel), zakonisht gjate fundjavave shpesh shoh ndonje ndeshje. Si shpjegohet qe futbolli Evropian nuk po deperton dot ne zemrat dhe televizjonet e Amerikes? A thua te jete problem marketingu (pozicionimi) apo problem me vet sportin?
Une them qe eshte problem reklamimi — nuk ka ndalesa gjate lojes qe u lejon kompanive te reklamojne. Ju si mendoni?
Tek po lexoja Reuters, rastesisht hasa ne blogun e Felix Salmon. Kam lexuar edhe nja 2-3 artikuj te tjere nga Felix-i, dhe gjithmone kap nje kend interesant. Artikulli i meposhtem bene pyetje interesante persa i perket “kissing & telling” (te tradhetosh dhe tregosh). Po e perkthej me poshte:
