konsumerizem

Sipas revistes amerikane “Psikologjia Sot” ne vitin 2008 jane botuar 4000 libra mbi temen e lumturise.  Ndersa ne vitin 2000, vetem 50.  Pra, nje rritje prej 790%.

Shpesh here mendoj se cfare do te thote “lumturi” per mua.  Kam pasur fatin e mire te arrij te bej punen qe kam enderruar, por ndodh ndonjehere qe nuk ndjehem i kompletuar.   Sidoqofte, kjo ndjenje nuk eshte e izoluar thjeshte tek une.  Nje sondazh i kryer nga ekonomistet Betsey Stevenson dhe Justin Wolfers arriti ne perfundimin se pas 3 dekadave rritje ekonomike ne Amerike,  njerezit nuk ndjehen me te kenaqur se me pare.  Ne fakt, niveli i lumturise qe ndjejne qytetaret Evropian eshte gjithnje ne rritje, ndersa ne popullaten Amerikane po ndodh e kunderta.    Grate Amerikane kane qene me te lumtura ne vitin 1972 sesa jane sot, pas revolucionit feminist te viteve 70-80.

Gjithnje me kane bezdisur ekskursionet e punes e ushtrimet idjoteske me qellim qe te rrisin moralin e ekipit.  Ne nje nga ushtrimet qe kane per qellim te rrisin besimin ndaj njeri-tjetrit, duhet te mbanim ne shpatulla nje nga koleget e te ecnim nja 50 metra.  Rezultati?  Teknikisht duhet te rritej komraderia midis nesh, ..faktikisht, m’ka dhembur shpatulla per nja 2 ore.

Nje artikull mbi kete teme ne revisten Newsweek ben nje pohim interesant: “Shpesh here, sa me e keqe te jete gjendja, aq me shume na kerkohet te ndjehemi te kenaqur.   Sa me shume punetore u hoqen nga puna gjate viteve 80-90, aq me popullore u bene fjalimet moral-ngritese dhe konsulentet e Burimeve Njerzore.”  Artikulli nxjerr ne pah qe kjo kembengulje ndaj te parit te gjerave me sy pozitiv na eshte kthyer ne optimizem te verber.   Eshte kthyer ne nje vete-hipnotizim qe na verbon nga realiteti.  Jemi stervitur tashme te mendojme se cdo gje arrihet thjesht duke e synuar, dhe kjo na ka bere te synojme per cdo gje.  Prandaj dhe shpesh deziluzjonohemi kur nuk ja arrijme dickaje dhe i veme fajin vetes qe dikush tjeter ja arriti e ne jo — kujto heren e fundit qe ke menduar: “…pse cfare ka ai/ajo me shume se une?!”

Realiteti eshte qe jo te gjithe do behemi presidente, apo CEO apo astronaute.  Nuk jemi te prere nga i njejti stof.   Prandaj edhe kam filluar te rivleresoj se cfare do te thote lumturi per mua.

Kush ka Facebook, besoj se do kete vene re reklamat e vogla per lojrat Farmville ose Mafia Wars. Farmville eshte nje loje sociale qe te lejon te krijosh fermen tende. Te mbjelesh fruta e perime, te blesh kafshe shtepiake, te mjelesh qumesht nga lopet e fermes e t’ua shesesh produktet lojtareve te tjere ne Facebook per para virtuale. Keto para virtuale i perdor per te zgjeruar fermen. E gjithe kjo behet virtualisht, dhe eshte e gjitha falas.

Sidoqofte, per ata qe duan te ndertojne fermen shpejt, mund te paguajne rreth $10 real dhe t’i shkembejne per rreth 1000 monedha virtuale, te cilat mund ti perdorin per te blere me shume rrenje pemesh frutore .. etj. Vetem vjet, Zynga, kompania qe ka bere lojen Farmville kishte rreth $100 miljon te ardhura nga keto mikrotranzaksione, ku publiku shpenzon para reale per te ndertuar dicka virtuale.

Deri dje, tranzaksione te tilla mund te beheshin vetem nepermjet kompjuterit, ndersa me leshimin e OS 3 per Iphone, tani mund te blesh monedha virtuale per lojra si Farmville, direkt nga celulari. Mendohet qe gjat 18 muajve te ardhshem, lojra te tilla do behen mjetet kryesore argetuese per Evropen dhe Ameriken.

Farmville luhet nga 2 miljon njerez cdo dite.

Kam pershtypjen se ky lloj tranzaksioni do filloj te perdoret edhe ne lojrat jashte internetit, si psh Xbox apo Playstation. Personazhin kryesor te lojes mund ta pajisesh me cdo mjet apo veshje per nje shume fare te vogel ..psh, nje revolver 0.99 cent. Sidoqofte ky eshte thjesht parashikimi im, te shohim c’do sjelle e ardhmja.

Urdhero trendet e fundit me fruta-perimet.

Arsyeja pse marketingu me pelqen shume, eshte sepse jam krejtesisht i dhene pas studimit te psikologjise konsumatore.  Ne fakt, pjesa me interesante e punes eshte kur ulem pas xhamit pasqyre edhe vezhgoj se si rreagojne konsumatoret ndaj stimujve te ndryshem.

Nje nga aspektet e cuditshme te psikologjise njerezore eshte se na pelqejne gjerat e pakapshme.  Per shembull, arsyeja pse nje cante Louis Vuitton me vlere $5000 na pelqen me shume se nje cante qe kushton $25 eshte thjeshte sepse eshte veshtire per ta blere …dhe kur e blejme, bindim veten qe canta LV eshte me mire se ato te lirat sepse na eshte dashur shume kohe e mund per te ruajtur parat e duhura per ta blere.  Te njejten llogjike perdorim edhe kur zgjedhim njerezit qe duam.

Per ta ilustruar po jap nje shembull nga nje studim i bere nga dy psikolog rreth viteve ‘50 ku donin te shikonin se cfare i ben njerezit te veprojne ndryshe nga cfare mendojne.  Studimi eshte i thjeshte: dy grupeve te ndryshme njerezish iu dha e njejta gje krejtesisht e merzitshme per t’u bere, duke u thene paraprakisht qe do benin dicka teper interesante.   Njerit grup iu dha $20 per te bere projektin e merzitshem, kurse grupit tjeter iu dha vetem $1.   Ne fund te eksperimentit, te dy grupet duhet te tregonin se c’mendonin per projektin qe kishin bere.

Rezultati ishte qe grupi i cili ishte paguar $1 tha se projekti ishte interesant.  Ndersa grupi i paguar $20 tha qe projekti ishte i merzitshem.  Ndryshimi midis dy grupeve ishte se grupi $1 kishte bindur veten qe projekti ishte interesant sepse nuk mund te llogjikonin dot qe kishin harxhuar nje kohe te kosiderueshme me dicka te merzitshme vetem per $1.

Dan Ariely (nje nga social-ekonomistet e mi te preferuar) perdor eksperimentin e mesiperm per te sugjeruar se e njejta llogjike eshte ajo qe na ben te pelqejme gjerat per te cilat punojme shume per t’i marre — pavaresisht nese eshte zgjedhje racionale apo jo.  Sa me shume mundohemi te bejme tonin dike, aq me shume na pelqen ky person sepse arsyetojme me veten qe po t’mos ja vlente ky njeri, nuk do harxhonim kaq shume energji apo kohe kundrejt tij/saj.

Prandaj, kur dilni me njerez qe doni t’i beni per vete, lerini t’pagojne.  Mos i telefononi, e lerini ata t’ju telefonojne ju.  Sa me shume energji harxhojne te tjeret per t’ju pasur prane, aq me shume do te bindin veten qe ju duan.

p.s: ..te njejten llogjike perdori vodka “Grey Goose” kur hyri ne treg — sot korr frytet e suksesit.